İletişim: [email protected]
logo
psikologofisi.com destek
psikologofisi.com

Şema Terapi

Şema Terapi Nedir?

Şema duygu, düşünce, davranışı içeren en temel zihinsel yapılardır. Bebeklik döneminde başlar ve yaşam boyu devam eder. Bu nedenle kemikleşmiş yapılardır. Şemaların işlevsel özelliği, çevremizde olup biten olaylara karşı uygun davranışları göstermemizi sağlamasıdır. Bir çocuk deneyim kazandıkça şemalar değişir.
 
Çocukluk döneminde işlevsel olan bu yapılar yetişkinlik döneminde kişilerin kronik rahatsızlıkları ile ilişkili olabilmektedir. Bunun sebebi, bebeklik ve çocukluk döneminde oluşan şemalar yetişkinlikte sağlıklı olmayan düşünce kalıplarına neden olmasıdır.
 
Çocukluk döneminde bakım, temel güven, özerklik, spontanlık, oyun oynama ve gerçekçi sınırlar gibi çekirdek duygusal ihtiyaçlar vardır. Bu ihtiyaçların karşılanmaması ya da aşırı karşılanması durumunda bu basamaklarda problemler oluşur. Buralarda oluşan problemler yetişkinlik döneminde sağlıksız davranışlara sebep olabilmektedir. Kişiler bu şemalar ile ilgili yöntemler, çeşitli stratejiler geliştirir. Bu stratejiler uyum bozucu başa çıkma yöntemlerine dönüşürler ve şemayı güçlendirirler.
 

Erken Dönem Uyumsuz Şemaları

Sağlıklı olmayan, kişinin işlevselliğini bozan bu şemalara “Erken Dönem Uyumsuz Şemaları” adı verilir. Erken dönem uyumsuz şemalar acı verici ve yıkıcı olsa da kişiler bu şemalara yakınlık hisseder. Çünkü bu şemalar bilindik ve tanıdıktır, onlar sayesinde birçok şey öğrenilmiştir. Bu nedenle kişiler şemalarına yakınlık duyarlar.
 
Erken dönem uyumsuz şemalarının çoğu çocukluk ve ergenlik döneminde oluşan zarar verici deneyimler sonucu oluşmuştur. Çocuk yetiştirme ile ilgili daha fazlasını öğrenmek için "Çocuk Yetiştirirken Bilmeniz Gereken 5 Madde" blog yazımızı okumanızı öneriyoruz.
18 tane erken dönem uyumsuz şeması tanımlanmıştır.
 

Ayrılma ve Reddedilme

Kişinin yakın ilişkide olduğu kişiler tarafından terk edileceğine dair inançlarını içerir. Ailenin tutumu genellikle soğuk, istismarcı, reddedici ya da dengesiz olabilir.
 
1. Duygusal Yoksunluk
 
Erken dönem uyum bozucu şemaların gelişmesinde çekirdek duygusal ihtiyaçların karşılanmamasının etkili olduğundan bahsetmiştik. Duygusal gereksinimler karşılanmadığında bu şema oluşur. "Yalnızca Anne Sevgisi Görmeden Büyüyen Kız Çocuklarının Anlayabileceği 10 Şey" yazımıza göz atabilirsiniz.
 
2. Terk Edilme/ İstikrarsızlık
 
Bu şemanın oluşumunda sevilen birinin kaybı, ayrılık, ebeveynlerin boşanması gibi deneyimler etkilidir. Bu kişiler düzenli, kendilerini seven ve değer veren birileriyle yakın ilişki kurduğunda terk edileceğim düşüncesine kapılırlar ve karşı taraf terk etmeden ben onu terk etmeliyim düşüncesini davranışa dökerek terk ederler. Ya da genelde terk etmeye meyilli kişilerle birlikte olarak şemalarını beslerler.
 
3. Sosyal İzolasyon/ Yabancılaşma
 
Bu kişiler kendilerini toplumun ya da bir topluluğun parçası hissedemezler, diğer insanlardan farklı olduğu düşüncesine sahiptirler. Bu şema ile ilgili problemler genellikle sosyal alanda ortaya çıkar.
 
4. Güvensizlik/Suistimal Edilme
 
Güvensizlik şemasına sahip olan bireyler diğer insanlardan sürekli olarak kasıtlı bir şekilde zarar geleceği beklentisindedirler.
 
5. Kusurluluk/ Utanç
Kişinin kendini değersiz, kusurlu, kötü, istenmeyen, işe yaramayan duygusuna sahip olmasıdır.
 

Zedelenmiş Özerklik ve Performans

Bireyin bağımsız olarak hareket etme, güvensiz ve başarısız algısıdır. Temel sorunları ailenin çocuğun yeteneklerini desteklemesi ve özerklik oluşturamaması bu şemaların oluşmasına zemin hazırlar. 
 
1. Bağımlılık ve Yetersizlik
 
Bağımlılık şemasına sahip olan bireyler yalnız başına harekete geçmekte problemler yaşarlar. Başkalarından yardım almadan günlük sorumluluklarını bile gerçekleştirmekte zorluklar ve gerçekleştirmek istedikleri şeyler için her zaman başkalarına başvurmak gibi durumlar içerisindedirler.
 
2. Zarar Görme ya da Hastalıklar Karşısında Dayanıksızlık
 
Bu şemaya sahip olan bireyler sürekli olarak felaket olacağına dair endişe taşırlar. Tıbbi felaketler, duygusal durumlara karşı dayanıksızlık, ölüm korkusu, hastalıklara karşı dayanıksızlık gibi alanlarda kötü bir şey olacağına dair endişe taşırlar.
 
3. Yapışıklık/Gelişmemiş Benlik
 
Çoğunlukla bireylerin başkasının devamlı desteği olmadan mutlu olamama düşüncelerini içerir. Dolayısıyla kişi bireysel bir kimlik geliştiremez.
 
4. Başarısızlık
 
Kişinin başarısızlık, başaramayacak olma ya da okul, spor, kariyer gibi başarı alanlarında yetersiz olma inancıdır. Çoğunlukla başkalarından daha başarısız, yetersiz ve yeteneksiz olarak algılar.
 

Zedelenmiş Sınırlar

Bu alan şemalarına sahip kişiler uzun vadeli amaçlar, başkalarının hakkına saygı duyma ve içsel sınırlarda problemler yaşarlar. Aile yapısı çoğunlukla serbestlik, fazla taviz, disiplin eksikliği, sınır koyma da yetersizlik ile karakterize edilir.
 
1. Hak Görme/Büyüklenmecilik
 
Bu şemaya sahip bireylerin başka insanlardan üstün olduğuna, özel haklara sahip olduğuna dair inancı vardır. Sosyal etkileşim ve durumlarda sınırların olması gerektiğinin farkına varmazlar. Herhangi bir sınırlamayı kabul etmezler ve hissetmezler. Çoğunluklu empati yoksunluğu ve baskınlık görülür.
 
2. Yetersiz Öz-denetim/Öz-disiplin
 
Bu şemaya sahip bireyler kendi disiplin ve denetimini sağlamada yoğun bir güçlük çekerler. Genellikle kaçınma davranışı görülür. Sorumluluklarını gerçekleştirebilmek için yeterli bir öz-denetim sağlayamazlar.
 

Başkalarına Yönelimlilik

Bu alandaki şemalara sahip bireyler kendi ihtiyaçlarından çok başkalarının ihtiyaçlarını önemserler. Onlar için diğerlerinin istek ve arzularını yerine getirmek çok önemlidir. Aile öyküsü genellikle koşullu kabule dayanır. Çocuklar ailelerinden ilgi ve sevgiyi görebilmek için kendini sınırlarlar.
 
1. Kendini Feda
 
Bu şemaya sahip kişiler kendi mutluluğunu ve memnuniyetini karşılamak için başkalarının ihtiyaçlarını karşılarlar. Diğer kişilerle ilişki kurmak, bu ilişkiyi sürdürebilmek, saygı kazanmak gibi sebeplerden dolayı bunu yaparlar. Bir süre sonra kişiler kendi ihtiyaçlarına yetemediğini hissettiğinde yoğun bir öfke ortaya çıkabilir.
 
2. Onay Arayıcılık/Tanınma Arayıcılık
 
Bu şemaya sahip bireyler çoğunlukla diğerlerinin görüşlerine çok fazla önem verirler. Kendileri yerine başka insanlardan onay almak onlar için değerlidir. Buna bağlı olarak öz-saygıları diğerlerinin tepkilerine bağlıdır.
 
3. Boyun Eğicilik
 
Bu kişilerde genellikle kendi fikir, düşünce ve davranışlarının diğer insanlar tarafından önemsenmeyeceği, dalga geçileceği, geçerli olmayacağı algısı vardır. Kaçınma, özellikle tepki alma davranışından dolayı ortaya çıkar.
 

Aşırı Tetikte Olma ve Baskılama/Ketleme

Bu şema alanında bireyler kendiliğinden oluşan duyguları baskılarlar. Ailelerin yaklaşımı genellikle katıdır.
 
1. Yüksek Standartlar/Aşırı Eleştiricilik
 
Bu kişiler çocukluk deneyimlerine bağlı olarak eylemlerini ve davranışlarını kusursuz ve mükemmel seviyede yapmak isterler. Kaçınma davranışının sebebi “eleştiri”dir. Yapılacak işleri ya da görevleri doğru yapma ihtiyacı, gösterilen performanstan bir türlü mutlu olmama ya da yetersiz görme, zaman kaygısı şema belirtileridir.
 
2. Olumsuzluk/Karamsarlık
 
Bu şemaya sahip kişiler yaşamları boyunca olumsuz olaylara (sevilen kişinin kaybı, ihanet, acı, hayal kırıklığı gibi) odaklanırken olumlu olayları görmeme eğilimindedirler.
 
3. Duygusal Baskılama
 
Başkaları tarafından reddedilme ve eleştirilme kaygısından dolayı spontan olarak oluşan duygularını engellerler.
 
4. Cezalandırıcılık 
 
Kişinin hatalarından dolayı sert bir şekilde cezalandırılması gerektiği inancını içerir. Kendisi de dahil hayatındaki insanların hatalarına toleransı yoktur öfkeli olma eğilimindedirler.
 
"Online Terapi Nedir?" diye merak ediyorsanız blog yazımızı okuyabilirsiniz. Daha fazla bilgiye ve desteğe ihtiyacınız varsa psikologofisi.com' daki uzmanlarımızla her zaman görüşebilirsiniz.
 
 
 

 

Tarih : 18.06.2019
Yazar :

Psikolog

Artun Ergül

Kullanıcı Yorumları

Kullanıcı Yorumları

Bu sayfada yer alan yorumlar, ilgili uzmanın doğrudan veya dolaylı talebi ve/veya ricası olmaksızın, ilgili kişi tarafından bağımsız olarak yazılmaktadır. Psikologofisi.com'un temel amacı psikoloji alanında halkın bilinçlenmesini sağlamaktır. Psikologofisi.com bir başvuru hizmeti değildir ve herhangi bir Sağlık Hizmeti Sağlayıcısını tavsiye etmemektedir veya desteklememektedir.


Bir dakikada
psikoloğa bağlanın